Қазақстандық фермерлер жаңа аграрлық маусымға оптимизммен дайындалуда. Өсірген өнімдерін жақсы бағамен сата алатынына деген сенімділік олардың көңіл-күйін көтереді.2025 жылдың басында Қазақстанда бидайды алыс нарықтарға экспорттау кезінде көлік шығыстарын субсидиялау тетігі жұмыс істей бастады. Қазақстандық азықтық астық Балтық және Қара теңіз порттарына кеткендіктен, тіпті рекордтық өнім де ішкі нарықтағы бағаның құлдырауына әкелмеді.
Өткізу нарықтарын әртараптандыру жаңа маусымда да баға тұрақтылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді, өйткені үкімет көлік субсидияларының қолданысын 2026 жылға дейін ұзартты.
Өткізуді әртараптандыру
Экспорттаушылардың деректері бойынша қазіргі уақытта Қазақстанда FCA (сатып алушының қоймасы) шарттарында 3-сыныпты бидайдың бағасы тоннасына 188 доллар немесе ағымдағы бағам бойынша шамамен 95 мың теңгені құрайды. Фермерлерге бұл баға қолайлы.Трейдер астықты Новороссийск портына теміржол арқылы жеткізе алады, бұл оған 90 доллар тұрады. Көлік субсидиясының арқасында жұмсалған 90 доллардан экспорттаушы 40 доллар өтемақы алады, демек, портта қазақстандық бидайды 238 доллар (FOB Новороссийск) бойынша ұсына алады.
Орталық Азиядан (DAP Сарыағаш) сатып алушыға теміржол арқылы жеткізу құны 45 долларды құрайды. Бұл бағыт субсидияланбайды, яғни қазақстандық бидайдың соңғы бағасы осы нарықта 233 доллар болады.
Жаңа бағытпен бәсекелестікті ескере отырып, Орталық Азиядан келген сатып алушылар бидайға жоғары баға ұсынуға мәжбүр, яғни оны Новороссийск портындағы 238 доллар бағасына дейін көтеруге мәжбүр.
Осылайша, қазақстандық астықты алыс нарықтарға өткізуді субсидиялай отырып, мемлекет Орталық Азия елдеріндегі дәстүрлі өткізу нарықтарында қазақстандық бидайдың құнын арттыруды ынталандырады.
Салыстыру үшін, бұл механизм жұмыс істей бастағанға дейін 2024 жылдың аяғында шекарадағы 3-сыныпты бидайдың құны (DAP Сарыағаш) 185 доллардан аспады, сондықтан экспорттаушылар қазақстандық фермерлерге тоннасына 65 мың теңгеден артық ұсына алмады. Тек көліктік субсидиялардың әсері сату бағасын 50%-ға көтеруге мүмкіндік берді.
Субсидиялардың әсері
Көлік субсидияларының жалпы экономикалық әсерін есептеу қиын емес: егер бидай мен ұн бойынша ағымдағы маусымның экспорттық әлеуетін астық баламасында 12 млн тоннаға қабылдайтын болсақ, әрбір тоннадан қосымша 40-45 доллар 500 млн доллардан астам қосымша түсімге айналады.Бұл ретте мемлекет мұндай нәтижеге қол жеткізуге шамамен около 60 млн (30 млрд теңге) жұмсайды. Экономикалық әсер 1:8. Бұл есептеулер көліктік субсидия ауыл шаруашылығын қолдаудың ең тиімді құралы екенін көрсетеді.
Қазақстанда соңғы екі маусымда болған бидайдың рекордтық өнімі әрдайым бола бермейтіні түсінікті. Құрғақшылық жылдары астық көлемі төмен болады - сол кезде дәстүрлі нарықтарда бидай бағасы онсыз да жоғары болады. Осы сәттерде көліктік субсидия қажет болмауы мүмкін. Бірақ бұл құрал жоғары өнімділік жылдарында астық нарығын (және фермерлердің кірістілігін) қолдау үшін әрқашан үкіметтің қолында болуы керек.
Дереккөз: https://eldala.kz/kz/specproekty/23925-rost-cen-na-pshenicu-prines-fermeram-500-mln-dopolnitelnogo...
