Қазақстанның астық белдеуінде ерте себілген бидайды жинау науқаны тамыз айының ортасында басталды. Алғашқы нәтижелер көңіл көншітпейді: тіпті қуаңшылық жылдарының өзінде орташа өнімділігі гектарына кемінде 20 ц/га құрап келген алдыңғы қатарлы шаруашылықтарда қазіргі таңда көрсеткіш небәрі 10–12 ц/га деңгейінде қалып отыр. Кейінірек себілген дақылдардың жағдайы біршама жақсырақ болғанымен, осыны ескергеннің өзінде, аграршылар түпкілікті өнімділіктің 14–15 ц/га-дан асуын күтпейді. Яғни, орташа көпжылдықтан 30%-ға төмен.Ал агротехнологиялары нашар жүргізілетін шаруашылықтарда түпкілікті өнімділік гектарына небәрі 7 центнерді құрайды деп күтілуде.
Әсіресе Ақмола, Қарағанды, Павлодар және Абай облыстарының оңтүстігі зардап шекті. СҚО мен Қостанай және Ақмола облыстарының солтүстік аудандарындағы жағдай әлдеқайда жақсы, бірақ мұнда да шығынсыз болған жоқ.
Осыны ескере отырып, алдын ала болжамдарға сәйкес, Қазақстандағы бидай өнімі 2025 жылғы 19,3 млн тоннамен салыстырғанда 2026 жылы 13–13,5 млн тоннаны құрауы мүмкін.
Ерте егілген дақылдар зардап шекті
Қазақстанның көптеген фермерлері биыл егістікке ертерек шығуға шешім қабылдады, өйткені көктем жылы болып, ылғал тез кете бастады. Ерте егіс мамыр айының бірінші жартысында жүргізілді, дегенмен оңтайлы уақыт айдың 20-сы шамасы деп саналады. Нәтижесінде, дамудың бастапқы кезеңінде бұл дақылдар өсу үшін шынымен де көбірек ресурс алды. Бірақ гүлдену кезеңі температура +40 градусқа дейін көтерілген ыстыққа түсті. Бұл тозаңдануға бөгет жасады.Қолайсыз ауа райы жағдайлары бос немесе ішінара толған масақтардың қалыптасуына әкеп соқты. Ерте себілген дақылдар жақсы нәтиже беретіндей көрінгенімен, олардан күтілгеннен гөрі аз астық жиналды.
Бірақ оңтайлы уақытта жасалған егіс аз зардап шекті және өнімділік жоғары болады деп күтілуде.
Бағалар қысым астында
Ауа райының осындай болуы соңғы рет 2012 жылы тіркелген еді. Сол кезде фермерлер қуаңшылық пен аптап ыстық салдарынан өнім көлемінің азайғанына қарамастан, бағаның күрт өсуінің арқасында шығындарын ішінара өтей алды: атап айтқанда, бидай бағасы 2011 жылмен салыстырғанда екі еседен астамға қымбаттаған болатын.Алайда, осы маусымда нарықта бағалардың қандай болатыны әлі белгісіз. Бір жағынан, төмен өнім бағаның өсуіне әкелуі керек. Сонымен қатар, Еуропада қалыпты емес ыстыққа байланысты егін көлеміне қатысты мәселелер бар, онда ол 20%-ға төмендейді деп күтілуде.
Екінші жағынан, Ресейдің Қара және Азов теңіздерінің порттарынан ауылшаруашылық өнімдерін экспорттаудағы мәселелері арзандатылған астық пен майлы дақылдардың Қазақстанның ішкі нарығына және Орталық Азия елдерінің нарықтарына шығуына әкелуі мүмкін. Бұл қазақстандық ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасына да қысым көрсетуі мүмкін.
Трейдерлер қазіргі уақытта Қазақстанның солтүстік облыстарында 3-сыныпты қатарлы бидайдың құны тоннасына 90 мың теңге екенін атап өтті. Экспортқа (DAP Сарыағаш) мұндай астық сапасына байланысты 255-260 долларға өтеді. Алайда Ресейден Өзбекстанға транзитпен 240 долларға 4-сыныпты бидайға ұсыныстар бар. Сонымен, бәрі сатып алушының таңдауына келіп тіреледі: олар Қазақстаннан келетін сапасы жоғарырақ астықты қалай ма, әлде Ресейден келетін арзанырақ астықты ма.
Астықтың төмен сапасы кімге тиімді
Биылғы маусымда қазақстандық астықтың сапасы да нарық үшін маңызды мәселе болып табылады. Егін көлемінің төмендеуімен ыстық ауа-райы көбінесе желімшенің жоғарылауына әкеледі. Бұл үрдіс қазірдің өзінде байқалады - нарықта 4-сыныпты бидай өте аз, ол үшін қатарлы 3-сыныптағыдай - 85 мың теңге/тонна ұсынылады. Бірақ алғашқы дақылдарды жинау егіннің көп бөлігі 30% желімшесі бар бидай екенін көрсетті. Нi-pro астығы үшін ұн тартушылар тоннасына 130 мың теңге ұсынады. Оларға деген сұраныс экспорт көлемінің артуына деген үмітпен қолдау табады; бұл үміт биылдан бастап ұнға көлік субсидияларының енгізілуіне негізделген.Екінші жағынан, төмен деңгейлі бидай ұсынысының жетіспеушілігі жемдік ұн өндірушілерге қолайсыз. Соңғы ылғалды маусымдарда егіннің үлкен көлемі 4-5 сыныпты астық немесе тіпті санаттан тыс бидай болды. Бұл ресурс жемдік ұн өндірісінің қарқынды өсуіне себеп болды. Осы маусымда оның Қытайға экспорты 3 млн тонна деңгейінде күтілуде.
Тәуекел мынада: егер Қазақстанда жемдік ұнды өндіру үшін өз шикізаты жеткіліксіз болса, өңдеушілер тапшылықты Ресейден астық жеткізумен өтеуге тырысуы мүмкін. Қытай ресейлік астықты ҚХР нарығына арналған жемдік ұнды өндіру үшін пайдалануға тыйым салады. Сондықтан астық өңдеушілер тарапынан мұндай бұзушылықтар 2026 жылдың басында болғандай, Қазақстаннан жемдік ұн экспортына шектеулерге әкелуі мүмкін.
Қазақстан жаппай егін жинау науқанына дәл осындай жағдайда кірісіп отыр. Біз жағдайдың дамуын қадағалаймыз.
Дереккөз: https://eldala.kz/specproekty/25331-urozhay-pshenicy-na-30-nizhe-proshlogodnego-ozhidayut-v-kazahsta...
